8 maja 2026 roku Polska obchodzi 81. rocznicę zakończenia II wojny światowej w Europie i Narodowy Dzień Zwycięstwa. To święto państwowe, które – choć stosunkowo nowe w obecnym kształcie – upamiętnia jeden z najważniejszych momentów w historii XX wieku: bezwarunkową kapitulację III Rzeszy Niemieckiej.
Kiedy i jak zakończyła się wojna w Europie?
8 maja 1945 roku o godzinie 22:43 czasu środkowoeuropejskiego, w dzielnicy Karlshorst w Berlinie, podpisany został akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. Akt wszedł w życie o godzinie 23:01 – i właśnie w tej chwili ustały działania wojenne w Europie. Dzień wcześniej, 7 maja 1945 roku, w kwaterze głównej Alianckich Sił Ekspedycyjnych generała Dwighta Eisenhowera w Reims we Francji, podpisano wstępny protokół kapitulacyjny. Kapitulacja III Rzeszy oznaczała oficjalny koniec wojny na kontynencie, lecz działania wojenne z Japonią trwały nadal – ich ostateczny kres przyniosła dopiero japońska kapitulacja 2 września 1945 roku.
Podpisanie ostatecznego aktu nastąpiło na wyraźne żądanie Józefa Stalina, który uznał, że ZSRR jako główne mocarstwo koalicji antyhitlerowskiej nie może zaakceptować formy kapitulacji z Reims. Ceremonia berlińska odbyła się więc w obecności przedstawicieli czterech głównych mocarstw sojuszniczych. Ze strony Niemiec dokument podpisał feldmarszałek Wilhelm Keitel.
Dlaczego 8, a nie 9 maja?
Rozbieżność dat wynika z różnic stref czasowych. Gdy w Berlinie trwała ceremonia kapitulacji – o 22:43 czasu środkowoeuropejskiego – zegar w Moskwie wskazywał już 0:43 dnia 9 maja. W ZSRR, a następnie w krajach bloku wschodniego, zwycięstwo świętowano więc dzień później. Przez cały okres PRL Polska, podporządkowana Związkowi Sowieckiemu, obchodziła 9 maja jako Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności. Na Zachodzie – we Francji, Wielkiej Brytanii, Czechach czy Słowacji – od 1945 roku świętuje się 8 maja.
Zmiana daty obchodów w Polsce nastąpiła w 2015 roku. W uzasadnieniu ustawy wskazano wprost, że „nie ma powodu, aby w Polsce przyjmować obowiązującą w ZSRR wykładnię zakończenia wojny”. 24 kwietnia 2015 roku Sejm RP uchwalił ustawę o Narodowym Dniu Zwycięstwa obchodzonym 8 maja, jednocześnie znosząc Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności obchodzone 9 maja. Ustawę podpisał prezydent Bronisław Komorowski. Inicjatorem zmiany był ówczesny prezes Instytutu Pamięci Narodowej Łukasz Kamiński, który skierował odpowiednie pismo na ręce Marszałka Sejmu. Obecna nazwa święta, zapisana w ustawie, brzmi: Narodowy Dzień Zwycięstwa, a jego cel to „upamiętnienie zwycięstwa nad hitlerowskimi Niemcami”.
Szczególny wymiar dla Polski
Zakończenie II wojny światowej miało dla Polski wyjątkowe, wielowymiarowe znaczenie. Polska jako pierwsza stawiła zbrojny opór III Rzeszy – 1 września 1939 roku. Polskie Siły Zbrojne uczestniczyły następnie w większości kampanii wojennych i bitew: w zachodniej i południowej Europie, Afryce Północnej, a od końca 1943 roku również na froncie wschodnim. Polacy walczyli pod Monte Cassino, pod Arnhem, brali udział w desancie w Normandii. Kraj zapłacił za wojnę ogromną cenę: Polska straciła ponad 6 milionów obywateli, w tym około 3 miliony Żydów zamordowanych w ramach Holokaustu.
Mimo to kres walk nie oznaczał dla Polaków pełnej wolności. Jak stwierdził Senat RP w uchwale z 2020 roku: „Jałtańska umowa wielkich mocarstw pozostawiła Polskę w sowieckiej strefie wpływów i odebrała Polakom prawo suwerennego decydowania o własnym losie. Polacy nie poddali się i wywalczyli rzeczywistą niepodległość po 1989 r.”. W wyniku ustaleń konferencji poczdamskiej z lipca i sierpnia 1945 roku Polska znalazła się w strefie wpływów ZSRR. Gorzkim symbolem tamtych niesprawiedliwości była również nieobecność polskich żołnierzy na paradzie zwycięstwa w Londynie 8 czerwca 1946 roku.
Jak obchodzony jest Narodowy Dzień Zwycięstwa?
Narodowy Dzień Zwycięstwa jest świętem państwowym, jednak nie jest dniem ustawowo wolnym od pracy ani nauki. W całym kraju organizowane są uroczystości o charakterze patriotycznym i historycznym. W 2026 roku, w 81. rocznicę zakończenia działań wojennych w Europie, obchody odbywają się w wielu miastach:
- W Suwałkach centralne uroczystości zaplanowano na godzinę 12:00 przy pomniku Żołnierzy Września 1939 roku przy ulicy Wojska Polskiego.
- W Warszawie, na Targówku, złożenie kwiatów pod kamieniem upamiętniającym uczestniczki i uczestników walk o wolność i niepodległość odbędzie się 8 maja 2026 roku o godzinie 10:30 przy Urzędzie Dzielnicy Targówek.
- W Zgorzelcu, w symbolicznym miejscu na pograniczu polsko-niemieckim, uroczystości rozpoczęły się o godzinie 10:00 w Miejscu Pamięci Stalag VIII A, a ich zwieńczeniem jest spotkanie na Moście Staromiejskim – jako symbol pojednania i budowania wspólnej, bezpiecznej przyszłości w sercu Europy.
Typowym elementem obchodów w całym kraju jest składanie wieńców i kwiatów pod pomnikami poległych, zapalanie zniczy oraz szkolne uroczystości upamiętniające ofiary II wojny światowej. Świętowanie ma charakter refleksyjny, nie triumfatorski – Polska, choć pokonała nazistowskie Niemcy, przez kolejne dziesięciolecia zmagała się z brakiem suwerenności.
Dlaczego warto pamiętać?
Dla kolejnych pokoleń Narodowy Dzień Zwycięstwa jest przede wszystkim okazją do refleksji nad historią i jej konsekwencjami. II wojna światowa pochłonęła, według różnych szacunków, ponad 60–75 milionów ofiar na całym świecie. Uczestniczyło w niej 72 państwa. Polska, proporcjonalnie do liczby ludności, poniosła jedne z największych strat w całym konflikcie.
Obchody 8 maja pełnią też ważną funkcję edukacyjną w momencie, gdy – jak wskazują obserwatorzy – w części krajów europejskich narasta nieznajomość historii II wojny światowej, a niekiedy pojawiają się próby jej fałszowania lub relatywizowania. W tym kontekście Narodowy Dzień Zwycięstwa jest nie tylko przypomnieniem o przeszłości, lecz także impulsem do trwałego kształtowania postaw obywatelskich.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
