18 grudnia społeczność międzynarodowa obchodzi Międzynarodowy Dzień Migrantów. To okazja do refleksji nad prawami osób zmuszonych do opuszczenia swoich domów oraz przypomnienia o bezprecedensowej skali współczesnych migracji i przesiedleń na świecie.
Międzynarodowy Dzień Migrantów ustanowiło Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych 4 grudnia 2000 roku rezolucją 55/93. Data nie jest przypadkowa – 18 grudnia 1990 roku uchwalono Międzynarodową Konwencję o Ochronie Praw Wszystkich Pracowników-Migrantów i Członków Ich Rodzin. Celem święta jest zwiększenie świadomości na temat potrzeby przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności wszystkich osób żyjących poza krajem swojego pochodzenia.
Rekordowa liczba osób w przymusowej migracji
Według najnowszych danych opublikowanych przez Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR), pod koniec 2024 roku liczba osób przymusowo przesiedlonych na świecie przekroczyła 123 miliony. To wzrost o około 2 miliony w porównaniu z rokiem poprzednim. Jak podaje Parlament Europejski, globalna liczba osób uciekających przed prześladowaniami, konfliktami i przemocą wyniosła prawie 123,2 miliona.
Dane UNHCR pokazują, że liczba przymusowo przesiedlonych osób prawie podwoiła się w ciągu ostatniej dekady. Dramatyczne zwiększenie skali tego zjawiska stanowi efekt narastających konfliktów zbrojnych, przemocy, naruszeń praw człowieka oraz zmian klimatycznych.
W 2024 roku na świecie było 42,7 miliona uchodźców, z czego około 69 procent pochodziło z pięciu krajów: Wenezueli, Syrii, Afganistanu, Ukrainy i Sudanu Południowego. Szczególnie alarmująca jest sytuacja dzieci – 40 procent osób przymusowo przesiedlonych na świecie, czyli około 49 milionów, to dzieci. Średnio 337 800 dzieci przychodzi na świat jako uchodźcy każdego roku.
Nierównomierne rozmieszczenie ciężaru pomocy
Według danych przytaczanych przez Parlament Europejski, około 73 procent światowej populacji uchodźców przebywa w krajach o niskich i średnich dochodach. Iran, Turcja, Kolumbia, Niemcy i Uganda przyjęły ponad jedną trzecią uchodźców i innych osób potrzebujących ochrony międzynarodowej na świecie.
UNHCR podkreśla, że prawie dwie trzecie osób, które przekroczyły granice narodowe w poszukiwaniu bezpieczeństwa, pozostało w krajach sąsiednich. Wywraca to stereotypowe przekonanie, że większość uchodźców zmierza do zamożnych regionów, takich jak Europa czy Stany Zjednoczone.
Migracja w Unii Europejskiej
W 2024 roku w państwach członkowskich Unii Europejskiej złożono 996 805 wniosków o azyl – o 13,1 procenta mniej niż rok wcześniej. Największą liczbę wniosków zarejestrowały Niemcy (25,2 procenta wszystkich wniosków w UE), Hiszpania (18 procent), Włochy (16,6 procenta), Francja (14,3 procenta) i Grecja (7,6 procenta).
Ogółem w 2024 roku państwa UE przyznały status ochrony 437 900 osobom ubiegającym się o azyl, co stanowi wzrost o 6,9 procenta w porównaniu z rokiem 2023. Największą grupę, która uzyskała status ochrony w UE, stanowili Syryjczycy (32,3 procenta), następnie Afgańczycy (16,5 procenta) i Wenezuelczycy (7,9 procenta). Ukraińcy stanowili 3,2 procenta osób, które otrzymały ochronę.
Sytuacja w Polsce
Według danych opublikowanych przez Urząd do Spraw Cudzoziemców, w 2024 roku w Polsce złożono wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej dla 17 tysięcy cudzoziemców. To wzrost o 79 procent w porównaniu z rokiem 2023. Dwie najliczniejsze grupy wnioskodawców stanowili obywatele Ukrainy (7 tysięcy osób) oraz Białorusi (3,9 tysiąca osób). Kolejne miejsca zajęli obywatele Rosji (1 tysiąc osób), Somalii (0,6 tysiąca osób) i Erytrei (0,6 tysiąca osób).
W 2024 roku Urząd do Spraw Cudzoziemców wydał decyzje wobec 12 tysięcy osób. Warunki przyznania ochrony międzynarodowej spełniało 7 tysięcy obcokrajowców, głównie obywatele Ukrainy (3,8 tysiąca osób) i Białorusi (2,7 tysiąca osób). Decyzje negatywne otrzymało 1,6 tysiąca cudzoziemców, z czego największą grupę stanowili obywatele Rosji (600 osób), Białorusi (140 osób) i Indii (90 osób).
Według stanu na 31 grudnia 2024 roku z pomocy socjalnej zapewnianej przez Urząd do Spraw Cudzoziemców korzystało 6,2 tysiąca cudzoziemców, z czego 850 osób przebywało w ośrodkach dla cudzoziemców. Podczas trwania procedury uchodźczej osoby ubiegające się o azyl mają zapewnione zakwaterowanie, wyżywienie, opiekę medyczną oraz zajęcia edukacyjne, w tym naukę języka polskiego.
Szerzej patrząc na migracje w Polsce, dane Głównego Urzędu Statystycznego z 2024 roku wskazują, że saldo migracji zagranicznych na pobyt stały osiągnęło poziom dodatni wynoszący 9,3 tysiąca osób, czyli o 30 procent wyższy niż rok wcześniej. W 2024 roku na pobyt stały w Polsce zameldowano 19,5 tysiąca osób mających poprzednio miejsce zamieszkania za granicą, podczas gdy wyjazd na pobyt stały za granicę zgłosiło 10,2 tysiąca osób. Od 2016 roku Polska przestała być krajem o ujemnym saldzie migracji – więcej osób przyjeżdża do Polski niż z niej wyjeżdża.
Wyzwania humanitarne i prawa migrantów
Międzynarodowy Dzień Migrantów przypomina, że migranci często stają w obliczu wykluczenia, nadużyć i łamania praw człowieka. Rzecznik Praw Obywatelskich w swoich wystąpieniach podkreśla, że państwo powinno zapewnić migrantom godne traktowanie oraz zagwarantować poszanowanie ich praw i wolności.
Konwencja z 1990 roku, której rocznicę upamiętnia dzisiejsze święto, ustanawia międzynarodowe standardy ochrony praw migrantów niezależnie od ich statusu prawnego. Zobowiązuje państwa do przeciwdziałania wyzyskowi i nielegalnemu zatrudnianiu oraz zapewnia migrantom prawo do opuszczenia każdego państwa, wolność wyznania, prawo do prywatności, własności oraz wolności i bezpieczeństwa osobistego.
Organizacje humanitarne, w tym Czerwony Krzyż i Czerwony Półksiężyc, świadczą podstawowe usługi migrantom na wszystkich etapach procesu migracyjnego – od przybycia po integrację w społeczeństwie. Obejmuje to pomoc humanitarną, wsparcie medyczne i psychospołeczne, łączenie rodzin oraz prowadzenie ośrodków recepcyjnych dla osób ubiegających się o azyl.
Perspektywy i wyzwania
UNHCR ostrzega, że kryzys uchodźczy może się nasilić wobec ograniczonych środków na opiekę nad ludźmi. Ze względu na cięcia w pomocy rozwojowej organizacja ONZ stoi w obliczu największego kryzysu finansowego w swojej historii. Dostępne fundusze znajdują się mniej więcej na tym samym poziomie co w 2015 roku, pomimo znacznego wzrostu potrzeb.
Jednocześnie raport UNHCR odnotowuje pewne pozytywne zjawiska. W sumie prawie 10 milionów przesiedleńców mogło wrócić do domu w 2024 roku, w tym około 1,6 miliona uchodźców z zagranicy – najwyższa liczba od ponad dwóch dekad. Szczególną uwagę zwracają Syryjczycy, którzy byli w stanie powrócić po zakończeniu wojny domowej, choć sytuacja w kraju pozostaje niestabilna.
Międzynarodowy Dzień Migrantów to przypomnienie, że współczesne migracje i przymusowe przesiedlenia stanowią jedno z największych wyzwań humanitarnych XXI wieku. Jak podkreśla się w komunikatach ONZ, prawdziwym kryzysem nie jest samo przesiedlanie ludzi, ale brak woli politycznej, aby skutecznie na nie odpowiedzieć.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
